Đọc lại Truyện Kiều: vì sao kiệt tác của Nguyễn Du vẫn vẹn nguyên sức sống

Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.

Điều khiến tác phẩm trường tồn có lẽ là chủ nghĩa nhân đạo sâu sắc. Nguyễn Du đặt câu hỏi về công lý, về phẩm giá con người, đặc biệt là người phụ nữ, trong một xã hội đầy bất công. Những trăn trở ấy đến nay vẫn còn vang vọng.

Ngôn ngữ đạt đến độ tinh luyện

Giá trị lớn của Truyện Kiều nằm ở nghệ thuật ngôn từ. Nguyễn Du kết hợp nhuần nhuyễn lời ăn tiếng nói dân gian với vốn văn chương bác học, tạo nên những câu thơ vừa giản dị vừa sang trọng. Thể lục bát vốn quen thuộc trong ca dao được ông đưa lên một tầm cao mới, uyển chuyển, giàu nhạc tính và dễ đi vào lòng người.

Những đoạn tả cảnh ngụ tình được xem là mẫu mực của bút pháp cổ điển. Thiên nhiên không chỉ là phông nền mà còn phản chiếu tâm trạng nhân vật. Bức tranh mùa xuân trong tiết Thanh minh, chỉ với vài nét chấm phá, đã trở thành một trong những câu thơ đẹp nhất của thi ca Việt:

Cỏ non xanh tận chân trời,

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.

Từ trang sách đến đời sống

Truyện Kiều không chỉ nằm trên trang giấy. Người Việt có tục bói Kiều, lẩy Kiều, vịnh Kiều; nhiều câu thơ đã trở thành thành ngữ, cách nói cửa miệng. Tác phẩm được chuyển thể sang nhiều loại hình nghệ thuật như chèo, cải lương, hội họa, và được dịch ra nhiều ngôn ngữ trên thế giới. Nguyễn Du được tôn vinh là đại thi hào của dân tộc. Nếu muốn đọc lại tác phẩm hôm nay, bạn có thể bắt đầu từ những gợi ý sau:

• Chọn một ấn bản có chú giải kỹ lưỡng để hiểu điển tích và từ cổ.
• Đọc to thành tiếng để cảm nhận nhạc điệu của thể lục bát.
• Đọc từng phần nhỏ mỗi ngày, ghi chú những câu thơ chạm đến bạn.
• Tìm nghe các hình thức ngâm Kiều để thấy tác phẩm sống trong âm thanh.
• Trao đổi cùng bạn đọc khác để mở ra những cách hiểu mới.

Đọc lại Truyện Kiều không phải để hoài cổ, mà để gặp lại chính mình trong những câu hỏi muôn đời về tình yêu, phẩm giá và số phận. Mỗi lần mở sách, kiệt tác hơn hai thế kỷ tuổi này lại trao cho người đọc một điều mới mẻ.